675
تأملى در پيش‏فرضها و محدوديتهاى سنجش ديندارى

تأملى در پيش‏فرضها و محدوديتهاى سنجش ديندارى۱

چكيده: غالبا چنين تصور مى‏شود كه براى رسيدن به عينيت در يافته‏هاى علمى و حذف دخالت ارزشها و بينشهاى فردى و اجتماعى در پژوهشها و ارايه راهكارهاى درست برخورد با مسايل، بايد از روش‏هاى تجربى و كمى بهره گرفت. اين ديدگاه كه متأثر از نگرش پوزيتويستى حاكم بر قرن ۱۹ اروپا مى‏باشد، پژوهشهاى دينى را نيز صحت تأثير قرار داده است. ولى بايد توجه داشت كه به كارگيرى اين ديدگاه در پژوهشهاى دينى و از جمله در سنجش ديندارى پيش‏فرضها، محدوديتها و دشوارى‏هايى نيز در پى خواهد داشت.

مسايلى همچون «امكان سنجش»، «ضرورت سنجش»، «روش‏شناسى شناخت از ديدگاه عامل و شناخت از ديدگاه ناظر»، «مشخص كردن شاخصهاى ديندارى»، «فهم سؤالات سنجش»، «آگاهى داشتن فرد مورد آزمون نسبت به لوازم عقيده‏اى كه ابراز مى‏كند»، «صداقت فرد مورد آزمون»، «فرض انسان به عنوان عامل» و... در سنجش ديندارى از مواردى است كه در اين جستار به صورت تحليلى و با استفاده از آيات و روايات مورد بحث و بررسى قرار گرفته است.

براساس يافته‏هايى بدست‏آمده آزمونهاى سنجش ديندارى در هريك از مراحل سه‏گانه تهيه ابزار سنجش، چگونگى اجراى آزمون و تفسير نتايج آزمون از حيث نظرى مستلزم پذيرش فرضهايى است كه نه‏تنها بديهى نيستند، بلكه نمى‏توان با استناد به دلايل عقلى و تجربى به سادگى آنها را پذيرفت. بر همين اساس اگر هدف رسيدن به حقيقت باشد، همواره جاى چون و چرا در ابزارهاى سنجش و نتايج حاصله از آزمونها وجود دارد و انتظار دستيابى به اجماع كامل در اين زمينه انتظارى دست نايافتنى است. هرچند از حيث عملى خودشناسى وجود مشكلات روش‏شناسانه و اجرايى آن‏مى‏تواند فوايد فراوانى در برداشته باشد.

واژگان كليدى: روش‏شناسى مقياسهاى دينى، عينيت در علوم انسانى، محدوديتهاى سنجش ديندارى.

1.سيد محمدتقى موحّد ابطحى، كارشناس ارشد فلسفه علم از دانشگاه صنعتى شريف.


تأملى در پيش‏فرضها و محدوديتهاى سنجش ديندارى
  • نام منبع :
    تأملى در پيش‏فرضها و محدوديتهاى سنجش ديندارى
    موضوع :
    فلسفه و كلام
    شماره :
    1
تعداد بازدید : 3390
صفحه از 704
پرینت  ارسال به