23
نگرش به حكومت و مديريت از منظر امام على(ع)

مقدمه

نهج البلاغه مجموعه اى از خطبه ها، نامه ها و كلمات قصار امام على(ع) است كه به همت سيدرضى جمع آورى وتنظيم شده است. در بخش نامه ها، مجموعاً ۷۹ نامه ذكر شده است كه آن ها را از نظر موضوعى مى توان به سه دسته تقسيم كرد: دسته اول نامه هاى اخلاقى و تربيتى است كه مفصل ترين آن ها، نامه ۳۱ (توصيه هاى ايشان به فرزندش امام حسن يا محمد بن حنفيه) است; دسته دوم مكاتبات حضرت با معاويه; و دسته سوم (تقريباً ۳۹ نامه) مواردى است كه امام درباره مسائل حكومت و مديريت، به مناسبت هاى مختلف، خطاب به كارگزاران كشورى و لشگرى بيان فرموده اند. در واقع مى توان ادعا كرد كه نيمى از نامه هاى نقل شده از على(ع) در نهج البلاغه، به مباحث حكومت و مديريت اختصاص دارد. بيشترين توجه ايشان در اين منشورها، عهدها و نامه هاى ابلاغ شده به كارگزاران و مديران، به مسأله نوع، الگو و شيوه حكومت و مديريت بوده است.

هرچند نمى توان ادعا كرد كه تمامى مباحث مديريت يا علوم انسانى در متون و منابع دين اسلام مطرح شده است و نيازى به عقل و تجربه بشر نيست، مى توان ادعا كرد كه الگويى از مبانى ارزشى و نظرى در باب مديريت در متون و منابع دينى، از جمله نهج البلاغه، ارائه شده است كه در علوم اجتماعى و از جمله مديريت تأثير فراوانى دارد. بنابراين، سؤال اساسى در اين مقاله اين است: «در ديدگاه حضرت على(ع)، نگرش يك مدير به «مديريت» خود چگونه بايد باشد؟»

پاسخ اين سؤال را مى توان با مطالعه و بررسى مكتوبات و نامه هاى حضرت، به خصوص عهدنامه مالك اشتر ۱ ـ مفصل ترين و جامع ترين منشور حكومتى و ادارى على(ع) ـ به دست آورد. ايشان در اين نامه ها بيش از ۲۰۰ دستورالعمل در زمينه هايى مانند چگونگى ارتباط كارگزاران با مردم، ـ دوست و دشمن و نظير آن ـ ذكر كرده اند كه تجزيه و تحليل اين دستورالعمل ها ما را به اصول لازم در نگرش مدير به مديريت راهنمايى مى كند.

تذكر اين نكته ضرورى است كه همه فعاليت هاى انسان در مقام كنش هاى اجتماعى مسبوق به نگرش است; بدين معنا كه تمام اين فعاليت ها در صحنه عمل، بر اساس نوع نگرش قبلى شخص تنظيم مى شود و هنگام اشتغال مدير به خدمت و فعاليت ادارى، عملكرد، نوع ارتباط با ديگران و همه رفتارهاى مديريتى وى مسبوق به نگاه او به مسؤوليت و مديريت خواهد بود. درواقع، نگرش مدير بر اساس پاسخ به پرسش هايى

1.مالك اشتر كه حامل اين فرمان بود، در مسير سفر به مصر و قبل از رسيدن به محل مأموريت خود به شهادت رسيد. اين عهدنامه به دست افرادى افتاد كه در نهايت آن را به معاويه رساندند. عده اى از اطرافيان وى پيشنهاد سوزاندن اين عهدنامه را دادند، اما معاويه با همه عنادى كه نسبت به حضرت داشت، با اين پيشنهاد موافقت نكرد و گفت: آيا به من پيشنهاد مى كنيد كه چنين علمى را بسوزانم؟! به خدا قسم علمى به اين كاملى و محكمى نديده ام. (ابن ابى الحديد، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۷۲ـ۷۳، دار احياء التراث العربى، لبنان، ۱۳۵۵ق. ۱۹۶۵م.)


نگرش به حكومت و مديريت از منظر امام على(ع)
22

نگرش به حكومت و مديريت از منظر امام على(ع)( ۱ )

عليرضا اعرافى( ۲ )

چكيده

در ديدگاه حضرت على(ع)، نگرش مديران به «مديريت» چگونه بايد باشد؟

براى پاسخگويى به اين سؤال سعى شده است با استفاده از سخنان ايشان در نهج البلاغه اصول كلى حاكم بر نگرش مديران و وظايف كلى آنان در يازده اصل بررسى گردد:

۱. امانت بودن مسؤوليت و مديريت; ۲. ارزش ابزارى حكومت و مديريت; ۳. نگرش اخلاقى به مديريت; ۴. سلسله مراتب و مشاركت در مسؤوليت ها; ۵. مسؤوليت فرصتى اخلاقى و معنوى; ۶. عمران و آبادانى در كنار وظايف فرهنگى; ۷. ضرورت استفاده از تجارب تاريخى در مديريت; ۸. حقوق و وظايف متقابل; ۹. نگرش مثبت و كرامت مدار به انسان ها; ۱۰. توجه به قدرت و نظارت الهى; ۱۱. توجه به مشاركت و نقدپذيرى در مديريت.

1.مقاله حاضر حاصل يك سخنرانى است كه توسط آقاى محمد داورى بازنويسى شده است.

2.رياست پژوهشكده حوزه و دانشگاه

  • نام منبع :
    نگرش به حكومت و مديريت از منظر امام على(ع)
    موضوع :
    همه موضوعات
    شماره :
    26
تعداد بازدید : 798
صفحه از 43
پرینت  ارسال به