عصر امام کاظم(ع) در عین حال که از دوره‌های مواجهه شیعیان با دشواری‌های اعتقادی و چالش‌های ناشی از آن به‌شمار می‌آید، یکی از پرشکوه‌ترین دوره‌های امامت و از مهم‌ترین مقاطع تبیین و تثبیت بنیان‌های منسجم تاریخ تشیع و باورهای آن است. امام کاظم(ع) هم‌زمان با ایفای نقش محوری خود در تثبیت، تبیین و گسترش باورهای اسلامی و در مسیر رشد و بالندگی تشیع، با الهام از اصول مندرج در قرآن و حدیث، به هدایت افکار عمومی پرداخت و سرچشمه‌های زلال معنویت را با جان و دل پیروان خویش درآمیخت.
این پژوهش کوشیده است با نگاهی تاریخی، و با بهره‌گیری از روش بررسی و تحلیل انتقادی و با تکیه بر منابع کهن و پژوهش‌های جدید، ابعاد گوناگون سیره و تاریخ زندگانی امام کاظم(ع) را در حد توان گزارش کند. بررسی احوال شخصی، تاریخ سیاسی، سیره علمی، فرهنگی و اقتصادی آن حضرت، گونه‌شناسی اصحاب و نیز میراث علمی به‌جامانده از آنان، از جمله محورهای اصلی این نوشتار است.